Dodenwake, een zinvol afscheidsritueel?

           

Oorsprong

Dodenwake is het wachthouden of waken bij een overledene en is van vóórchristelijke oorsprong. Na de bekering tot het christendom bleef het gebruik bestaan. Het waken is na 1945 verloren gegaan. Tegenwoordig is het waken bij een overledene vrij zeldzaam, maar wordt toch steeds meer vooral bij prominente overledenen gedaan.

De laatste jaren is er bijvoorbeeld een dodenwake gehouden bij prins Claus door zijn drie zoons Willem-Alexander, Constantijn en Friso, bij prinses Juliana door haar drie dochters Margriet, Irene en Christina en bij prins Bernhard door mr. Pieter van Vollenhove en de prinsen Maurits en Pieter-Christiaan.

Inhoud

Vroeger werd er tijdens de dodenwake gebeden, liederen gezongen, ongepaste grappen verteld en zelfs om de dode heen gedanst. Men wilde de geest van de gestorvene vermaken om ervoor te zorgen dat de geest met zijn lot tevreden zou zijn. De priesters zorgden ervoor dat deze onchristelijke gebruiken telkens werden afgewisseld met gebeden en psalmgezang. Er werden kaarsen gebrand om de boze geesten af te weren. Ook werd er veel jenever gebruikt als medicijn tegen de doodsbacillen.

Men waakten drie dagen en/of nachten bij de overledene. Dit komt onder andere ter sprake in het sprookje “De grafheuvel” van de gebroeders Grimm: “Als ik gestorven ben, waak dan drie nachten op mijn graf.”

De dodenwake werd bij de reformatie (kerkhervorming) overboord gezet omdat dat naar de mening van de protestanten voortkwam uit bijgeloof. Maar zou het niet zinvol kunnen zijn om dit ritueel een nieuwe invulling te geven?

Zinvol afscheid nemen

Een ongeboren kindje wordt door ons met liefde en dankbaarheid verwacht en welkom geheten op deze wereld. Misschien is het een mooi gebaar om onze geliefde gestorvenen op dezelfde manier, met liefde en dankbaarheid, te laten vertrekken van deze wereld. Dat kan op veel verschillende manieren:

Er kan bijvoorbeeld gebeden worden tijdens een dodenwake, waarbij God gedankt wordt voor de waardevolle mens die Hij gegeven heeft. Door middel van gebed wordt geloof en hoop tot uitdrukking gebracht. Ook kan er uit de Bijbel gelezen worden. Maar er kan ook gemediteerd worden, muziek gedraaid, kaarsen gebrand, geurolie verdampt, gedichten worden voorlezen en herinneringen worden opgehaald. Het waken vervult ook een belangrijke rol in het afscheid nemen van de overledene en kan een belangrijke fase in het rouwproces zijn.

Er zou bijvoorbeeld alleen op bepaalde tijden gewaakt kunnen worden, bijvoorbeeld tussen tien en één uur ‘s nachts en tussen zes en acht uur ‘s ochtends, de tijden van inslapen en wakker worden. Tegenwoordig bieden veel uitvaartcentra de mogelijkheid om de overledene 24 uur per dag te bezoeken, dus ook wanneer de overledene niet thuis opgebaard is kan er bij hem of haar gewaakt worden.

Zo kan de dodenwake, in aangepaste vorm en met nieuwe betekenis opnieuw een zinvol afscheidsritueel worden.